Η λεγόμενη κρίση του ρωμαϊκού κράτους κατά τον 3ο αιώνα οδήγησε σε ουσιαστικές αλλαγές σε όλους τους τομείς της αυτοκρατορίας, που συντέλεσαν σταδιακά στο πέρασμα από τη ρωμαϊκή στη βυζαντινή περίοδο της ιστορίας της. Απαραίτητη για την εξουδετέρωση της οικονομικής κρίσης θεωρήθηκε η αποκατάσταση των δημόσιων οικονομικών και η οργάνωσή τους σε νέα βάση.

Οι νομισματικές και φορολογικές μεταρρυθμίσεις του Διοκλητιανού (284-305) αποτέλεσαν τα θεμέλια του πρώιμου βυζαντινού οικονομικού συστήματος που εισήγαγε ο Μέγας Κωνσταντίνος (324-337). Η οικονομική πολιτική και η κίνηση των συναλλαγών κατά την Πρώιμη Βυζαντινή περίοδο μαρτυρούν τη σταδιακή επικράτηση του κρατικού παρεμβατισμού στην οικονομική ζωή της αυτοκρατορίας προκειμένου να καλυφθούν οι μεγάλες κρατικές ανάγκες.